De rente op veel langlopende staatsobligaties is in 2026 gestegen. Zo steeg de rente op tienjarige Duitse staatsobligaties van 2,85% eind 2025 tot een stand van 3,64% in september 2026. Zo'n rentestijging heeft invloed op uw rendement als u in obligatiefondsen of modelportefeuilles belegt waar staatsobligaties deel van uitmaken. Een hogere marktrente kan de waarde van bestaande obligaties eerst laten dalen. Nieuwe obligaties leveren vervolgens juist meer rente op, wat goed is voor de lange termijn. We leggen uit hoe dat werkt.

Wat is een staatsobligatie?

Met een obligatie leent u geld uit aan een bedrijf of overheid. In ruil daarvoor ontvangt u rente. Aan het einde van de looptijd krijgt u het uitgeleende bedrag terug, zolang de uitgever aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen.

Een staatsobligatie wordt uitgegeven door een overheid. Hoe groot het risico is, hangt onder meer af van de financiële positie van het land. Een financieel sterk land kan meestal tegen een lagere rente obligaties uitgeven dan een land met hoge schulden of economische problemen.

Hoe werken de marktrente en de koers van een obligatie?

Bij de meeste obligaties staat de jaarlijkse rentevergoeding vast. Toch kan het rendement van een obligatie tijdens de looptijd wél veranderen. Dat komt doordat beleggers de obligatie tussentijds kunnen kopen en verkopen. Tegen een veranderende koers.

De marktrente is het rendement dat beleggers op dat moment vragen voor obligaties met een vergelijkbare looptijd en een vergelijkbaar risico. De centrale bank bepaalt deze marktrente niet rechtstreeks, maar heeft er via haar beleidsrente wel invloed op. De beleidsrente is de rente die banken betalen of ontvangen als zij geld lenen van of stallen bij de centrale bank. Ook verwachtingen over de inflatie en het risico van de uitgever beïnvloeden welk rendement beleggers willen ontvangen.

Stel dat een overheid een obligatie van € 1.000 uitgeeft die ieder jaar € 20 rente betaalt. Later geeft dezelfde overheid een vergelijkbare obligatie uit die jaarlijks € 30 rente betaalt. Voor dezelfde prijs is de nieuwe obligatie aantrekkelijker. Een belegger ontvangt daarmee namelijk € 30 per jaar in plaats van € 20.

Wie de bestaande obligatie wil verkopen, moet daarom de prijs wel verlagen. Een nieuwe koper betaalt dan minder dan € 1.000, want hij ontvangt ieder jaar maar € 20 in plaats van € 30 rente. Maar doordat de koper minder betaalt voor dezelfde rentevergoeding en terugbetaling als bij de uitgifte van de obligatie, stijgt het verwachte rendement. De koers daalt totdat het verwachte rendement weer beter aansluit bij de marktrente.

Als de marktrente daalt, gebeurt meestal het omgekeerde. De vaste rentevergoeding van bestaande obligaties wordt dan aantrekkelijker en hun koers stijgt. Obligaties met een lange resterende looptijd reageren in beide gevallen meestal sterker, omdat het verschil in rente langer doorwerkt.

Deze koersveranderingen hebben ook invloed op de waarde en het rendement van obligatiefondsen. De obligaties in zo’n fonds worden steeds gewaardeerd tegen hun actuele koers. Het fonds kan obligaties tussentijds kopen en verkopen. Daarnaast koopt het fonds nieuwe obligaties wanneer oude obligaties aflopen.

Waarom is de rente in 2026 gestegen?

Daar is niet één oorzaak voor. Een van de oorzaken is de hogere inflatie. In de eurozone steeg de inflatie, het verschil in prijzen ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder, van 1,9% in december 2025 naar 3,2% in augustus 2026. Vooral energie werd duurder door de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran. Door de aanhoudende oorlog is de aanvoer van olie en gas verstoord, wat bijdraagt aan de hogere energieprijzen.

Inflatie zorgt ervoor dat je minder kan kopen van hetzelfde geld, en dus ook van toekomstige rente-inkomsten. Verwachten beleggers dat de inflatie hoog blijft? Dan vragen zij vaak een hogere rente. Ook de beleidsrente van de Europese Centrale Bank (ECB) speelt mee. Zo heeft de ECB haar belangrijkste rentetarieven dit jaar al tweemaal met 0,25 procentpunt verhoogd. Een hogere beleidsrente maakt geld lenen duurder en sparen aantrekkelijker. Daardoor geven mensen en bedrijven vaak minder uit, wat de stijging van prijzen kan afremmen. Zo probeert de ECB de inflatie op middellange termijn terug te brengen naar haar doel van 2%.

Daarnaast geven overheden meer staatsobligaties uit, onder meer om extra uitgaven aan defensie en infrastructuur te betalen. Ook zorgen over oplopende staatsschulden kunnen ervoor zorgen dat beleggers een hogere rente vragen. Als het aanbod sneller groeit dan de vraag, krijgen beleggers meer keuze. Overheden moeten dan vaak een hogere rente bieden om voldoende kopers te vinden. Bestaande obligaties met een lagere rentevergoeding worden hierdoor minder aantrekkelijk en dalen meestal in waarde.

Tegelijk kopen de ECB en de nationale centrale banken minder obligaties. Geld uit afgeloste obligaties wordt niet meer opnieuw belegd. Daardoor valt een grote koper deels weg. Ook ontwikkelingen buiten Europa kunnen de rente op Europese staatsobligaties beïnvloeden. Stijgt bijvoorbeeld de rente in de Verenigde Staten? Dan kunnen Amerikaanse obligaties aantrekkelijker worden. Europese overheden moeten mogelijk een hogere rente bieden om beleggers te blijven aantrekken.

Wat betekent een hogere rente voor uw beleggingen?

Voor obligatiefondsen heeft een hogere marktrente twee kanten. Op korte termijn dalen bestaande obligaties meestal in waarde. Daardoor kan ook de waarde van een obligatiefonds dalen. Hoe sterk het fonds reageert, hangt onder meer af van de resterende looptijd van de obligaties. Obligaties met een lange looptijd reageren meestal sterker.

Vanaf de lagere koersen ligt het verwachte rendement op obligaties wel hoger. Het mogelijke voordeel van een hogere rente ontstaat daardoor vooral op langere termijn. Een eerdere koersdaling wordt niet automatisch goedgemaakt. Dat hangt onder meer af van de verdere renteontwikkeling en hoelang u belegd blijft.

Ter vergelijking: in 2022 steeg de rente op tienjarige staatsobligaties in korte tijd vanaf ongeveer 0% met meerdere procentpunten. Daardoor daalden obligaties toen veel sterker in waarde dan bij de rentestijgingen die we in 2026 zien.

Ook aandelenfondsen kunnen gevolgen ondervinden. Door de hogere rente wordt lenen duurder voor bedrijven. Daardoor kan minder geld overblijven voor investeringen en winst. Tegelijk worden obligaties aantrekkelijker als alternatief voor aandelen. Beide ontwikkelingen kunnen druk zetten op aandelenkoersen.

Een enkele rentebeweging hoeft op zichzelf geen reden te zijn om uw risicoprofiel aan te passen. Dat profiel kiest u voor de lange termijn en hoort aan te sluiten bij uw doel, beleggingsduur en bereidheid om risico te nemen. Bekijk hoe onze modelportefeuilles zijn opgebouwd: Beleggen in modelportefeuilles