Als er een conflict uitbreekt, reageren beurzen vaak direct. De onzekerheid neemt toe en beleggers proberen meteen in te schatten wat een conflict betekent voor de economie en voor de winst van bedrijven. Soms dalen koersen scherp en lopen energieprijzen op. Maar die eerste schrik vertelt meestal niet het hele verhaal.
De geschiedenis laat zien dat een conflict zelden tot één vast beursverhaal leidt. Soms volgt na een eerste daling snel herstel. Soms blijft de onrust langer hangen, bijvoorbeeld als een conflict samenvalt met andere economische problemen. Daarom kijken we in deze blog naar een aantal bekende oorlogen en conflicten, en naar wat die periodes beleggers kunnen leren.
Conflicten raken de beurs vooral via de economie
De beurs reageert meestal niet alleen op de gebeurtenis zelf. Beleggers kijken vooral naar de mogelijke economische gevolgen. Denk aan hogere olie- en gasprijzen, oplopende inflatie en meer onzekerheid voor bedrijven en consumenten. Dat zagen we eerder bij de oorlog in Oekraïne en dat zien we nu opnieuw in het Midden-Oosten.
Daarom is er ook geen standaard reactie. Markten reageren per conflict anders. Soms volgt eerst een scherpe daling en daarna vrij snel herstel. Soms blijft de beurs langer onrustig, omdat een conflict samenvalt met andere problemen, zoals een recessie of hoge inflatie. Daarom zegt de economische context vaak meer dan het nieuws van één dag.
Wat laat de geschiedenis zien?
We hebben gekozen voor vier oorlogen die van elkaar verschillen in schaal, duur en economische impact. Zo laten ze samen zien dat een conflict niet tot één vast beursverhaal leidt. Voor oudere conflicten kijken we naar het koersverloop van de S&P 500, een brede Amerikaanse aandelenindex. Voor conflicten uit deze eeuw gebruiken we de MSCI World Index, een wereldindex van ontwikkelde landen. We kijken vanaf de slotkoers van de maand vóór het uitbreken van het conflict. Voor de Vietnamoorlog kiezen we bewust voor eind 1954 als startpunt, omdat dat conflict niet één duidelijk moment kent waarop het begon en we vanaf dit startpunt het koersverloop gedurende het gehele conflict kunnen bekijken.
Daarbij is het goed om te weten dat beurzen in conflictgebieden vaak dicht zijn, waardoor er minder handel is en het lastiger wordt om bedrijven goed te waarderen.
De oorlog begon in Europa op 1 september 1939, maar de Amerikaanse beurs kwam toen al uit een zwakke periode. De recessie van 1937 en 1938 lag nog vers in het geheugen en het vertrouwen was broos. In mei 1940 rukte Duitsland snel op in West-Europa. De onzekerheid nam daardoor sterk toe en de beurs kwam zwaar onder druk te staan met een daling van zo’n 24% in één maand. Een korte herstelperiode werd vervolgens onderbroken toen Amerika na Pearl Harbor zelf aan de oorlog deelnam.
Na het dieptepunt van april 1942 liep de beurs weer op. In 1942 begon duidelijker te worden dat het verloop van de oorlog voor de geallieerden minder ongunstig werd, terwijl de Amerikaanse economie steeds verder omschakelde naar een oorlogseconomie met hoge overheidsuitgaven en een sterke toename van de industriële productie. Daardoor namen de verwachtingen over toekomstige winsten toe, ook al duurde de oorlog nog drie jaar. Eind 1945 stond de koers meer dan 40% hoger dan aan het begin van de oorlog.
De Vietnamoorlog laat vooral zien dat een lang conflict zelden één helder beursverhaal oplevert. De Amerikaanse beurs beweegt in deze jaren op en neer, maar zonder een eenduidig patroon. Dat komt doordat de oorlog samenviel met een bredere economische omslag. In Amerika begon vanaf het midden van de jaren zestig een periode van oplopende inflatie, die uiteindelijk uitmondde in de grote inflatiegolf van de jaren zeventig.
De les uit deze periode? Het effect van oorlog op de beurskoers zit niet altijd in een plotselinge daling, maar kan ook langzaam zichtbaar worden via aanhoudende onzekerheid en een economie die onder druk komt te staan.
De Irakoorlog begon in een periode waarin de wereldeconomie al flinke klappen had gekregen. De dotcombubbel was uiteengespat, de aanslag op de Twin Towers op 11 september 2001 was pas net achter de rug, aandelenmarkten waren hard gedaald en het vertrouwen van beleggers was broos. De zwakte op de beurs begon dus niet door de oorlog in Irak. Die daling was al jaren eerder ingezet.
Tegen de tijd dat de oorlog in 2003 uitbrak, hadden markten dus al veel slecht nieuws verwerkt. In plaats van een nieuwe, langdurige beursval volgde juist herstel. Dat laat zien dat een conflict niet automatisch tot nog lagere koersen hoeft te leiden. Beleggers kijken niet alleen naar het conflict zelf, maar vooral naar wat het betekent voor de bedrijven waarin zij beleggen.
Dat is een belangrijk punt voor beleggers. U belegt niet in een conflict, maar in bedrijven. Als ondernemingen weinig actief zijn in een regio waar een conflict plaatsvindt, kan de directe impact beperkt blijven. De gevolgen lopen vaak eerder via zaken als olieprijzen, transportkosten, vertrouwen en economische groei dan via het conflictgebied zelf.
De volgende klap kwam pas met de beurscrash van 2008. Die maakte een groot deel van het eerdere herstel ongedaan. De les voor beleggers is daarom: een conflict kan voor onrust zorgen, maar is lang niet altijd de belangrijkste verklaring voor wat de beurs doet. Soms weegt de bredere economische context zwaarder.
De oorlog in Oekraïne maakt opnieuw duidelijk hoe snel een conflict wereldwijd kan doorwerken. Deze oorlog raakt niet alleen de regio zelf, maar ook energieprijzen, voedselprijzen en inflatie in de rest van de wereld. Dat is precies het soort schok waar brede aandelenmarkten gevoelig voor zijn.
In de eerste fase viel de koers duidelijk terug. Maar daarna trad herstel op. Dat betekent niet dat de economische gevolgen verdwenen waren. Wel laat het zien dat markten zich aanpassen. Zodra beleggers beter kunnen inschatten hoe groot de schade werkelijk is, worden koersschommelingen vaak minder heftig. Zelfs als het conflict nog voortduurt.
Wat is de rode draad?
Conflicten kunnen de beurs stevig raken. Zeker in de eerste fase kan de reactie fel zijn. Maar de geschiedenis laat zien dat de eerste daling niet automatisch bepaalt wat er daarna gebeurt. Soms herstelt de markt snel. Soms duurt dat langer. En soms blijkt achteraf dat niet het conflict zelf, maar vooral de economische situatie eromheen het verschil maakte.
De belangrijkste les voor beleggers: blijf nuchter. Hoe conflicten verlopen is niet te voorspellen. De beursreactie daarop al helemaal niet. Wat u wél kunt doen, is zorgen voor spreiding en vasthouden aan uw lang termijnplan. Dat voelt op onrustige dagen misschien ongemakkelijker dan ingrijpen, maar is voor veel beleggers vaak verstandiger.
De risico’s van beleggen
Risicoloos beleggen bestaat natuurlijk niet en u kunt een deel van uw inleg verliezen. Lees meer over de risico’s en hoe u die kunt beperken.